Kościół p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa - Piekary Śl. - Brzeziny Śl.

Budowę kościoła w Brzezinach Śląskich rozpoczęto w listopadzie 1913 roku i związane to było ze wzrostem liczby mieszkańców. Nim wybudowano kościół mieszkańcy Brzezin uczęszczali do kościoła w Kamieniu i Dąbrówce Wielkiej. 

Świątynię zaprojektował znany architekt Ludwig Schneider i był to jego jeden z wielu zrealizowanych projektów na Śląsku. Pieczę na budową miał Franciszek Neumann z Bytomia. 

W stanie surowym kościół był gotowy w listopadzie 1915 roku i w tym samym czasie biskup wrocławski Adolf Bertram dokonał konsekracji. Świątynie wybudowano z cegły, z dodatkiem kamienia na rzucie krzyża łacińskiego. 

W czasie konsekracji świątynia nie była całkowicie wyposażona. W owym czasie miała 3 dzwony, monstrancję, ambonę i chrzcielnicę wykutą w piaskowcu. Figurę Jana Chrzciciela wykonał rzeźbiarz Bogusław Langman, a fundatorem jej był piekarz Nepomuk Zdebik. Wnętrze kościoła jest trójnawowe w układzie bazylikowym. 

Ołtarze zostały sprowadzone w latach 1917 – 1919.

Ołtarz główny z drewna dębowego, z figurą Najświętszego Serca Pana Jezusa sprowadził ks. Bacia w 1917 roku. Rok później zakupiono ołtarz boczny Najświętszej Mari Panny. Drugi ołtarz boczny św.Antoniego zakupiono w 1919 roku. 

Organy o 54 registrach wykonane przez firmę „Berschdorf” z Nysy zainstalowano w 1920 roku. W czasie I wojny światowej w 1917 roku, Niemcy skonfiskowali dzwony. 4 nowe dzwony zakupił w 1927 roku proboszcz ks. Jan Brandys.

W 1942 roku okupant niemiecki skonfiskował i te dzwony. W miejsce skonfiskowanych dzwonów zakupiono nowe, których dźwięki rozbrzmiały 27 stycznia 1945 roku o północy, ogłaszając odzyskanie wolności.

Droga krzyżowa z 1923 roku jest autorstwa Georga Schreinera z Ratyzbony. Witraże wykonała firma C.Lersch w Düsseldorfie. Z obu stron wejścia do kościoła umieszczono płaskorzeźby: św. Piotra oraz św.Pawła. Nad wejściem głównym znajduje się duża rzeźba Chrystusa ukrzyżowanego.

Z dniem 1 stycznia 1919 roku Brzeziny Śl. stały się samodzielna parafią.

Raz do roku wystawiane są relikwie św. Bronisławy przechowywane w świątyni. Relikwie nadał parafii ksiądz kardynał Adam Sapiecha 22 lipca 1937 r. Mimo nacisków hitlerowców ks. Herbert Bednorz do czerwca 1940 r. odprawiał regularnie w kościele msze święte. Znajdująca się przy kościele grota Matki Bożej z Lourdes została wybudowana w 1942 roku.

Najstarszy obraz przedstawia św. Barbarę i pochodzi z cechowni kopalni Orzeł Biały.

Długość kościoła wynosi 53 m, a szerokość 24 m. Wieża ma 55 m wysokości.
Żródło: Encyklopedia Piekar Śląskich, Piekary Śląskie i okolice - D.Gacek, D.Pietrucha, internet

Kościół ewangelicki św.Jana Chrzciciela - Świętochłowice

Budowa kościołów na Górnym Śląsku wymuszona była gwałtownym rozwojem przemysłu i w związku z tym napływem rzeszy robotników na tereny dzisiejszych śląskich miast. Podobnie było w przypadku Świętochłowic i budowy kościoła ewangelickiego. Początkowo ewangelicy ze Świętochłowic korzystali z kościoła Elżbiety w Chorzowie. Później nabożeństwa zaczęto odprawiać w dawnej szkole przy ulicy Wyzwolenia. Dzięki pomocy księcia Guido Henckel von Donnersmarcka, który między innymi podarował parcelę pod budowę świątyni, prace ruszyły w 1900 roku. Książę chciał, aby kościół był zwrócony frontem do pobliskiej Dyrekcji Kopalń i Hut Donnersmarcków przy ulicy Katowickiej. 

Autorem projektu był saski architekt Memminger z Merseburga. W czasie budowy wniesiono pewne poprawki do planu autorstwa architekta z Tarnowskich Gór – Nixdorfa. Dostosował on pewne niuanse do górnośląskich warunków.

Neogotycką, ceglaną świątynię po dwóch latach budowy poświęcono w grudniu 1901 roku.

Kościół ewangelicki św. Jana Chrzciciela posiada strzelistą, wysoką wieżę, oraz cztery mniejsze wieżyczki. Wnętrze jest skromne, wyposażone w drewniany ołtarz i ambonę. 

Dekoracją są secesyjne witraże. 9 stycznia 1902 roku przy kościele założono chór. Następnie wybudowano budynek plebanii i rozpoczęto starania o założenie cmentarza. Teren z przeznaczeniem pod cmentarz przy ul. Szpitalnej poświęcono 1 maja 1910 roku, dzięki ks. Friedrich Schwenckerowi.

22 września 1910 roku Konsystorz Śląskiej Prowincji Kościelnej we Wrocławiu, edyktem powołał do życia parafię ewangelicką w Świętochłowicach. W 1912 roku rozbudowano plebanię o małą i dużą salę parafialną, które służyły licznym (około 10) stowarzyszeniom i związkom działającym przy parafii.

Wydawano pismo ewangelickie „Kirche und Heimat”. Przy kościele działały między innymi organizacje: Oddział Towarzystwa Polskich Ewangelików, Stowarzyszenie Niewiast, Związek Młodzieży. W czasie I i II wojny światowej zginęło wielu parafian ze Świętochłowic. Po 1945 roku wielu ewangelików było represjonowanych podobnie jak Górnoślązaków. Pochowano ich w zbiorowej mogile na cmentarzu ewangelickim. Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Świętochłowic parafianie pełnili dyżury w obronie kościoła i plebanii. Ważną rolę odegrał wówczas proboszcz ks. Loepold Raabe, którego imieniem później nazwano plac, na którym znajduje się kościół.

Przy kościele nadal działają liczne organizacje, które współpracują z europejskimi parafiami protestanckimi głównie w Niemczech. Ważną rolę odegrała parafia w latach 80 XX wieku, kiedy to była miejscem zagranicznej pomocy humanitarnej dla mieszkańców.

(źródło: swietochlowice,luteranie.pl)

Fragment mapy z 1913 roku

Kalwaria - Piekary Śląskie

Piekarska Kalwaria - Śląska Jerozolima

Pomysł o budowie kalwarii w Piekarach zrodził się w głowie ks. Jana Alojzego Ficka po powrocie z pielgrzymki do Rzymu 
w 1854 roku. Ksiądz Alojzy Ficek był proboszczem piekarskiego Sanktuarium w latach 1826-1862. Planował wybudowanie kalwarii na pobliskim wzgórzu Cerekwica. Aby ten zamysł mógł dojść do skutku, wcześniej należało pozyskać i scalić grunty leżące na terenie wzgórza od różnych właścicieli. Dopiero następca ks. Ficka, ks. Bernard Purkop, który był piekarskim proboszcze w latach 1862-1882, pozyskał cały teren wzgórza. Przystąpiono do rozplanowywania ścieżek i kaplic co wykonał franciszkanin o. Franciszek Władysław Schneider. Ponieważ ojciec Schneider 11 lat przebywał w Jerozolimie doskonale znał układ kalwarii.

W 1869 roku zawiązał się społeczny komitet budowy Kalwarii. Jeszcze tego samego roku wybudowano pierwszą kaplicę. Kolejne pięć kaplic wybudowano do 1882 roku.

Kolejny proboszcz piekarski ks. Leopold Nerlich po powiększeniu terenu pod kalwarię poprzez zamianę gruntów, kontynuował budowę kaplic. Ks. Leopold Nerlich był piekarskim proboszczem w latach 1882-1895. Nadzór nad pracami budowlanymi prowadził mistrz budowlany Karol Ogórek z Szarleja. Kaplice projektował Paul Jackisch z Bytomia. W budowę Kalwarii zaangażowanych było mnóstwo osób, robotników, górników, chłopów, okolicznych hutników, całe rodziny. Mężowie budowali, a córki i żony zapewniały pracującym posiłek. Kobiety wykonywały również prace porządkowe i pomocnicze. Wszyscy pracowali dobrowolnie, dzięki czemu fundusze zebrane na budowę przeznaczone były na materiały budowlane oraz wyposażenie kaplic.

W sumie wybudowano 14 kaplic Drogi Krzyżowej, 15 kaplic różańcowych usytuowanych wzdłuż muru Kalwarii oraz 11 innych kaplic związanych z życiem Chrystusa i jego Matki. Kaplice różańcowe zgrupowano po pięć zgodnie z tajemnicami: radosnymi, bolesnymi i chwalebnymi. Zespół innych kaplic tworzą: Wieczernik, Pałac Annasza, Pałac Kajfasza, Gradusy, Pałac Heroda, kaplica św.Heleny, Grób Matki Boskiej, Brama Wschodnia, most na Cedronie, kaplica księży Nehrilchów, Grota Oliwna. Jedną kaplicę grób Matki Bożej wybudowano w całości z kamienia w stylu syryjskim jako kopiec z kamieni. Największą kaplicą jest Pałac Heroda.

Pomiędzy kaplicami wybudowano 5 ambon-kazalnic z kamienia wapiennego. Aby usprawnić pątnikom przemieszczanie się 
w kaplicach zamontowano drzwi wejściowe i wyjściowe. Kaplice Drogi Krzyżowej posiadają umieszczone w drewnianych krzyżach nad drzwiami kamyki przywiezione z Jerozolimy przez ojca Schneidera w 1887 roku. Zostały one zebrane w miejscach odpowiadających poszczególnym wydarzeniom przedstawionym na stacjach Drogi Krzyżowej.

Na zboczu Kalwaryjskiego Wzgórza, w jego wschodniej części, znajduje się Ogród Oliwny z Doliną Józefata. Ogród obsadzono 42 gatunkami egzotycznych roślin i krzewów. Niestety większość egzotycznych roślin do dziś się nie zachowała. W rejonie ogrodu rośnie między innymi cis pospolity, robinia akacjowa, mahonia pospolita, miłorząb dwuklapowy, iglicznia trójcierniowa, jałowiec płożący, lilak, bukszpan, juka ogrodowa, irga, berberys, winnobluszcz japoński i inne. Na Górze Oliwnej jest drewniana rzeźba Chrystusa modlącego się przed męką.

W pobliżu Ogrodu przepływał dawniej potok Cedron. Niestety w rezultacie prac górniczych prowadzonych w tym rejonie, 
a związanych z budową kopalni Julian, woda zeszła w głąb ziemi i potok od lat 50-tych XX w. jest suchy. Wzgórze Cerekwica stopniowo obsadzono drzewami.

Uroczystej konsekracji kalwarii dokonał ks.Jerzy Kopp, 21 czerwca 1896 roku.

Na szczycie wzgórza, w stylu neogotyckim, wzniesiono w 1896 roku trzynawowy kościół Przemienienia Pańskiego. Zaprojektował go architekt Juliusz Kapacki. Kościół posiada jedną wieżę z sygnaturką. Świątynię wybudowano z cegły palonej, a dach pokryto łupkiem.

Na fasadzie wejścia do kościoła znajduje się Grupa Ukrzyżowania w skład której wchodzi 7 rzeźb.

Po jej lewej stronie w niszy, znajduje się 5 rzeźb „Zdjęcie z krzyża”, a po prawej również 5 rzeźb „Przybicie do krzyża”.

W centralnej części neogotyckiego ołtarza głównego znajduje się obraz Chrystusa na złotym tle. Po obu stronach obrazu umieszczone są rzeźby świętych: Jana Chrzciciela i Jadwigi. Jeden ołtarz boczny poświęcony jest Franciszkowi z Asyżu, drugi Matce Boskiej.

W związku z budową kościoła zastosowano ciekawy fortel. Otóż, władze pruskie nie zgadzały się na wybudowanie drugiego kościoła w Piekarach więc wybudowano go jako połączone trzy kaplice drogi krzyżowej – XI, XII i XIII.

Dzięki temu uzyskało się uzyskać zezwolenie na budowę. Budowa świątyni trwała trzy lata, a rozpoczęła się w 1893 roku. Pierwszą mszę świętą 23 czerwca 1896 roku celebrował o. Władysław Schneider.

U podnóża kalwarii 29 maja 2005 roku odsłonięto pomnika Papieża Jana Pawła II. Fundatorem pomnika jest NSZZ Solidarność Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Pomnik wykonał profesor Zygmunt Brachmański.

Przed I wojną światową na kalwarii odbywały się misteria pasyjne. W ostatnim czasie tradycję tę przywrócono.

(źródło: „Piekary Ślaskie” Jerzy Pawlik, Encyklopedia Piekar Śląskich, „Moje Piekary” Jolanta Kubik)

Potok Cedron

Kościół Przemienienia Pańskiego

Grupa Ukrzyżowania

Cegła z datą rozpoczęcia budowy świątyni

Plan Kalwarii: I-XIV - stacje Drogi Krzyżowej
                        1-5 - Kaplice Różańcowe część Radosna
                        6-10 - Kaplice Różańcowe część Bolesna
                        11-15 - Kaplice Różańcowe część Chwalebna
                        A,B,C,D - bramy wejściowe

Góra Grytza - Miechowice

Góra Grytza (317 m n.p.m.) znajduje się w Bytomiu-Miechowicach, w południowo-wschodniej części dzielnicy. Nazwa pochodzi od dawnego właściciela okolicznych gruntów Jakuba Gryca (1749). Okolice wzniesienia uznawane są za najstarszą część Miechowic. Na początku XIX w. Franciszek Aresin wybudował na zboczu wzgórza wapiennik, który działał kilkadziesiąt lat. Franciszek Aresin był mężem Marii, córki Ignacego Domesa właściciela Miechowic. Przez górę Grytza dawniej prowadziła kolejka linowa łącząca kopalnię „Maria” z jej szybem Erbs.

Kopalnię galmanu „Maria” w południowej części Miechowic zw. „Lipinami” założył w 1823 roku Franciszek Aresin 
wraz z Karolem Godulą. Nazwał ja imieniem swojej żony.

Wchodząc do parku od ulicy Drobczyka, schodami dochodzimy do neogotyckiej kaplicy św. Barbary zbudowanej w 1850 r. według projektu Richarda Lucae. Pierwotnie kaplica nie miała wieżyczki, którą dobudowano w 1856 r. Kaplica jest jednonawowa, wymurowana z cegły i otynkowana. Ufundował ją dla mieszkańców i swoich robotników Franciczek Winckler.

W środku kaplicy znajdowała się figura św. Barbary, którą później przeniesiono do domu katechetycznego. Miejsce figury zajął tryptyk pochodzący ze zlikwidowanej kopalni Miechowice. Obok kaplicy stoi drewniany krzyż ustawiony w 1934 r. jako wotum parafii za bożą opiekę w czasie I wojny światowej.

Na południe od wierzchołka góry zbudowano w 1926 roku przepompownię wody i betonowy zbiornik wodny o średnicy 36 m, wysokości 5 m i pojemności 6000 m3 dla wodociągu Zawada-Bytom. Wewnątrz zbiornika w odstępach 4,5 metra rozmieszczono betonowe podpory wzmacniające. Zbiornik przykryto ziemią. Widoczna jest jego południowo-wschodnia ściana.

Park znajdujący się na zboczu góry o pow. 1,2 ha założył w 1850 r. ówczesny właściciel Miechowic, Franciszek Winckler. Park miał służyć mieszkańcom oraz górników pracującym w kopalniach Wincklera, gdyż nie mogli korzystać z parku pałacowego. Jest jednym z najstarszych parków publicznych na Górnym Śląsku. W 1926 roku gmina odnowiła parkowe zieleńce. W parku posadzono robinie akacjowe, lipy drobnolistne, klony zwyczajne, wierzby, dęby szypułkowe. W centralnej części rośnie platan klonolistny.

W 1939 roku na Grytzbergu stacjonował I oddział straży granicznej.

(żródło: "Miechowice i okolice, przyroda i zabytki" L.Kłos, E.Wieczorek ; Kościoły i kaplice Bytomia" H.Z.Łabęccy ; "Gazeta Miechowic" A.Kubacz)

Kaplica św.Barbary

Betonowy zbiornik wodny

Park na Górze Grytza

Mapa z 1883 roku na której nie ma jeszcze zbiornika wodnego

Mapa z lat 1930-1935 gdzie widać już zbiornik wodny (mapy ORSIP)

Kościół p.w. Bożego Ciała - Miechowice

Budowę kościoła w Bytomiu-Miechowicach pod wezwaniem Bożego Ciała zainicjował proboszcz parafii św. Krzyża w Miechowicach – Jan Kuboth. Podyktowane to było dużym napływem ludności do Miechowic przez co jeden kościół nie był w stanie zaspokoić potrzeb wszystkich wiernych. Budowę rozpoczęto 1 kwietnia 1914 roku a zakończono w 1917 roku. 6 października była uroczysta konsekracja, której dokonał arcybiskup wrocławski Adolf Bertram. Parafię erygowano 1 maja 1918 roku. W 1920 roku parafia liczyła 4,5 tys. wiernych. Świątynię zaprojektował architekt Teodor Ehl z Bytomia. Trójnawowa, wybudowana z cegły, na planie krzyża łacińskiego i otynkowana. Długość to 48 m, szerokość 29 m, powierzchnia świątyni to 777 m2. Wieża kościelna o wysokości 47 m została ukończona 24 lipca 1915 roku. Drewniany zespół ołtarzy obrazuje życie, mękę i śmierć Jezusa. Rzeźby w stylu neobarokowym wykonał rybnicki artysta Franciszek Masorz. W latach międzywojennych w nawie głównej zamontowany był duży mosiężny żyrandol o średnicy 2,5 metra, który został zarekwirowany na cele wojenne. W ołtarzu głównym znajduje się obraz przedstawiający Ostatnią Wieczerzę oraz rzeźba przedstawiająca św. Jadwigę i św. Jacka. Chełm wieży początkowo pokryto dachówką, potem w 1980 r.blachą cynkową, a po kolejnym remoncie w 1996 r. blachą miedzianą. W narożach umieszczone są rzeźby: anioła, byka, lwa i orła. Kościół posiadał 3 dzwony, które w 1942 roku zabrano na cele wojenne. W 1957 roku w ich miejsce zainstalowano 4 stalowe dzwony odlane w Hucie Małapanew. Największy waży 1372 kg nazwano „Serce Jezusa”. Pozostałe 3 noszą nazwy: „Święta Maryja”, „Święty Michał”, „Święty Jan”. Po wojnie z uwagi na szkody górnicze kościół był wielokrotnie remontowany. W 1996 roku w czasie remontu wieży odnaleziono dokument sporządzony 24 lipca 1915 roku przez budowniczego kościoła, księdza proboszcza parafii św. Krzyża w Miechowicach Jana Kubotha.

Pierwszym proboszczem był ks. Augustyn Demski. W styczniu 1945 roku sowieci strzałem w oko zamordowali księdza wikarego Jana Frenzla.

(źródło: Historia Parafii i Kościoła Bożego Ciała w Bytomiu-Miechowicach)