Góra Grytza - Miechowice

Góra Grytza (317 m n.p.m.) znajduje się w Bytomiu-Miechowicach, w południowo-wschodniej części dzielnicy. Nazwa pochodzi od dawnego właściciela okolicznych gruntów Jakuba Gryca (1749). Okolice wzniesienia uznawane są za najstarszą część Miechowic. Na początku XIX w. Franciszek Aresin wybudował na zboczu wzgórza wapiennik, który działał kilkadziesiąt lat. Franciszek Aresin był mężem Marii, córki Ignacego Domesa właściciela Miechowic. Przez górę Grytza dawniej prowadziła kolejka linowa łącząca kopalnię „Maria” z jej szybem Erbs.

Kopalnię galmanu „Maria” w południowej części Miechowic zw. „Lipinami” założył w 1823 roku Franciszek Aresin 
wraz z Karolem Godulą. Nazwał ja imieniem swojej żony.

Wchodząc do parku od ulicy Drobczyka, schodami dochodzimy do neogotyckiej kaplicy św. Barbary zbudowanej w 1850 r. według projektu Richarda Lucae. Pierwotnie kaplica nie miała wieżyczki, którą dobudowano w 1856 r. Kaplica jest jednonawowa, wymurowana z cegły i otynkowana. Ufundował ją dla mieszkańców i swoich robotników Franciczek Winckler.

W środku kaplicy znajdowała się figura św. Barbary, którą później przeniesiono do domu katechetycznego. Miejsce figury zajął tryptyk pochodzący ze zlikwidowanej kopalni Miechowice. Obok kaplicy stoi drewniany krzyż ustawiony w 1934 r. jako wotum parafii za bożą opiekę w czasie I wojny światowej.

Na południe od wierzchołka góry zbudowano w 1926 roku przepompownię wody i betonowy zbiornik wodny o średnicy 36 m, wysokości 5 m i pojemności 6000 m3 dla wodociągu Zawada-Bytom. Wewnątrz zbiornika w odstępach 4,5 metra rozmieszczono betonowe podpory wzmacniające. Zbiornik przykryto ziemią. Widoczna jest jego południowo-wschodnia ściana.

Park znajdujący się na zboczu góry o pow. 1,2 ha założył w 1850 r. ówczesny właściciel Miechowic, Franciszek Winckler. Park miał służyć mieszkańcom oraz górników pracującym w kopalniach Wincklera, gdyż nie mogli korzystać z parku pałacowego. Jest jednym z najstarszych parków publicznych na Górnym Śląsku. W 1926 roku gmina odnowiła parkowe zieleńce. W parku posadzono robinie akacjowe, lipy drobnolistne, klony zwyczajne, wierzby, dęby szypułkowe. W centralnej części rośnie platan klonolistny.

W 1939 roku na Grytzbergu stacjonował I oddział straży granicznej.

(żródło: "Miechowice i okolice, przyroda i zabytki" L.Kłos, E.Wieczorek ; Kościoły i kaplice Bytomia" H.Z.Łabęccy ; "Gazeta Miechowic" A.Kubacz)

Kaplica św.Barbary

Betonowy zbiornik wodny

Park na Górze Grytza

Mapa z 1883 roku na której nie ma jeszcze zbiornika wodnego

Mapa z lat 1930-1935 gdzie widać już zbiornik wodny (mapy ORSIP)

Kościół p.w. Bożego Ciała - Miechowice

Budowę kościoła w Bytomiu-Miechowicach pod wezwaniem Bożego Ciała zainicjował proboszcz parafii św. Krzyża w Miechowicach – Jan Kuboth. Podyktowane to było dużym napływem ludności do Miechowic przez co jeden kościół nie był w stanie zaspokoić potrzeb wszystkich wiernych. Budowę rozpoczęto 1 kwietnia 1914 roku a zakończono w 1917 roku. 6 października była uroczysta konsekracja, której dokonał arcybiskup wrocławski Adolf Bertram. Parafię erygowano 1 maja 1918 roku. W 1920 roku parafia liczyła 4,5 tys. wiernych. Świątynię zaprojektował architekt Teodor Ehl z Bytomia. Trójnawowa, wybudowana z cegły, na planie krzyża łacińskiego i otynkowana. Długość to 48 m, szerokość 29 m, powierzchnia świątyni to 777 m2. Wieża kościelna o wysokości 47 m została ukończona 24 lipca 1915 roku. Drewniany zespół ołtarzy obrazuje życie, mękę i śmierć Jezusa. Rzeźby w stylu neobarokowym wykonał rybnicki artysta Franciszek Masorz. W latach międzywojennych w nawie głównej zamontowany był duży mosiężny żyrandol o średnicy 2,5 metra, który został zarekwirowany na cele wojenne. W ołtarzu głównym znajduje się obraz przedstawiający Ostatnią Wieczerzę oraz rzeźba przedstawiająca św. Jadwigę i św. Jacka. Chełm wieży początkowo pokryto dachówką, potem w 1980 r.blachą cynkową, a po kolejnym remoncie w 1996 r. blachą miedzianą. W narożach umieszczone są rzeźby: anioła, byka, lwa i orła. Kościół posiadał 3 dzwony, które w 1942 roku zabrano na cele wojenne. W 1957 roku w ich miejsce zainstalowano 4 stalowe dzwony odlane w Hucie Małapanew. Największy waży 1372 kg nazwano „Serce Jezusa”. Pozostałe 3 noszą nazwy: „Święta Maryja”, „Święty Michał”, „Święty Jan”. Po wojnie z uwagi na szkody górnicze kościół był wielokrotnie remontowany. W 1996 roku w czasie remontu wieży odnaleziono dokument sporządzony 24 lipca 1915 roku przez budowniczego kościoła, księdza proboszcza parafii św. Krzyża w Miechowicach Jana Kubotha.

Pierwszym proboszczem był ks. Augustyn Demski. W styczniu 1945 roku sowieci strzałem w oko zamordowali księdza wikarego Jana Frenzla.

(źródło: Historia Parafii i Kościoła Bożego Ciała w Bytomiu-Miechowicach)

Pałac Tiele-Winklerów w Miechowicach

Historia pałacu w Miechowicach sięga 1812 roku, kiedy to czeladzki kupiec Ignacy Domes po wykupieniu terenów Miechowic rozpoczął jego budowę. Pałac ukończono po 5 latach prac jednak Domes nie przeprowadził się do nowego pałacu a przekazał go swojej córce Marii. Maria wraz z mężem Franzem Aresinem zamieszkała w nowej rezydencji w 1819 roku. Aresin mieszkał w pałacu zaledwie 12 lat gdyż zmarł w 1831 r. Po jego śmierci Maria poślubiła swojego zarządcę dóbr Franza Wincklera, również wdowca z córką z pierwszego małżeństwa. W 1840 roku Winkler uzyskał tytuł szlachecki i od tego czasu przed nazwiskiem pojawiło się „von”. W 1844 roku rozpoczął się poważny remont pałacu spowodowany uszkodzeniami po przejściu trąby powietrznej, między innymi został zerwany dach. W 1851 zmarł Franz von Winkler, a w 1853 jego żona Maria.

Cały majątek odziedziczyła córka Waleska (1829-1880), która w 1854 roku poślubiła porucznika pruskiego Huberta von Tiele. Przebudowę pałacu dalej prowadził von Tiele. W latach 1855-1859 dobudowano skrzydła boczne, dwie neogotyckie przybudówki oraz wzniesiono trzy wieże: Jaskółczą, Wodną i Prochową. Wieża Jaskółcza pełniła jako najwyższa, rolę wieży obserwacyjnej. W wieży Wodnej mieściły się urządzenia wodociągowe, a woda do pałacu dostarczana była rurami z kopalni galmanu "Maria", którą założył Aresin. Posiadłość otoczona była murem kamiennym z kilkoma wejściami prowadzącymi do pałacu. Przed głównym podjazdem znajdowała się fontanna z rzeźbą przedstawiająca chłopca z łabędziem. Rzeźba zaginęła tuż po 1945 roku. Pałac w rękach rodziny Tiele-Winklerów był do 1925 roku, kiedy to Claus Tiele-Winkler odsprzedał go spółce akcyjnej zarządzającą pobliską kopalnią węgla „Miechowice” - Preussengrupe AG. W pałacu urządzono mieszkanie dla dyrektora kopalni oraz biura dla niego i urzędników. Po wkroczeniu w styczniu 1945 roku czerwonoarmistów do Miechowic, pałac został przez nich częściowo spalony. W lipcu 1945 roku wojska rosyjskie ponownie spowodowały pożar pałacu. Mimo, iż obiekt nadawał się do odbudowy i zagospodarowania, w noc sylwestrową w 1954 roku żołnierze Wojska Polskiego wysadzili go w powietrze. W pobliżu pałacu znajdował się folwark, który po wojnie przekształcono w PGR, a w latach 80-tych całkowicie wyburzono.

(źródło: Zamki i pałace Śląska – dziedzictwo,tożsamość,arystokracja; Miechowice historia-dr A.Kubacz)

W styczniu 2019 roku rozpoczęto odnawianie jedynej zachowanej części pałacu czyli oficyny z wieżą wodną. Prace prowadzi krakowska firma DES a koszt robót opiewa na 9,4 mln zł.
Zdjęcia wykonano w marcu 2020 r.

Pocztówka przedstawiająca pałac w Miechowicach pod koniec XIX w.

Fragment mapy z 1901 r.

Brandka - Miechowice

W północno-wschodniej części Miechowic, przy zachodniej obwodnicy Bytomia znajduje się staw Brandka. Jest zbiornikiem powyrobiskowym, który powstał wskutek rabunkowej gospodarki wydobywczej. Do 1945 roku stawu jeszcze w tym miejscu nie było. Pojawia się dopiero na mapach z lat 50-tych. Stopniowo, z czasem powiększał się, aż uzyskał obecne wymiary. Ma około 10 ha powierzchni, a głębokość dochodzi do 7 m. Tereny na których znajduje się staw należały dawniej do kopalni Friedrichs Grube, której tereny powiększono o obszar miechowicki w 1837 roku. Kopalnia Fryderyk posiadała setki szybów, którymi eksploatowano rudy metali, w tym wypadku rudy ołowiu. W pobliżu dzisiejszego stawu funkcjonowały szyby: Pilger (pielgrzym), Kranich, Geier (sęp) 1877-1878, Eule (sowa) 1877, Pfau (paw) 1871, Schwan (dzięcioł), Strauss (struś) 1871, Wachtel (przepiórka), Zeisig (czyżyk) 1893, Star (szpak), Koch 1894, Magdalena 1879-1881. Szyby miały od kilkunastu do kilkudziesięciu metrów głębokości. Szyb Pilger wybudowano w 1922 roku i miał głębokość 93 m. Zlikwidowano go po 11 latach w 1933 roku i stał się szybem wodnym kopalni Victoria. Tak jak prawie we wszystkich kopalniach problemem i to duzym była woda. Przepompowywano ją do pobliskiego potoku.Po wydobyciu powstało wiele hałd skały płonnej, dołów, sztucznych pagórków. Biegnąca w pobliżu linia kolejowa nazywała się DeutcheReichsbahn.

Aktualnie stawem zarządza katowicki oddział PZW. Teren wokół stawu jest przyjemnym miejscem spacerowym. Znad stawu można podziwiać piękne zachody słońca nad Miechowicami. Teren Brandki, szuwary, to również raj dla różnego rodzaju ptactwa wodnego.